vlnr. Jan Overweg, Gijs van Kuik, Ger Kroes

Interview met kunstenaar Gijs van Kuik
door Wietske Otter op 6 november 2020

Allereerst, gefeliciteerd met het krijgen van de Gouden K. Wat is de Gouden K?

De Gouden K is een eerbetoon aan degene die zich op uitzonderlijk positieve wijze heeft ingezet voor beeldende kunst en/of beeldend kunstenaars. Wethouders met Kunst en Cultuur in hun portefeuilles kunnen elk jaar inwoners van hun gemeenten voordragen voor toekenning van een Gouden K. Jaarlijks worden maximaal tien Gouden K’s toegekend door de Stichting Kunstweek. Jan Overweg, wethouder van o.a. Kunst en Cultuur in Houten, heeft mij voorgedragen vanwege het maken van de kunstkaarten. Daarop staan 78 kunstwerken in de openbare ruimte van Houten, ’t Goy, Tull en ’t Waal en Schalkwijk. Een hele eer dus.

De kunstkaarten, hoe is het begonnen?

De kunstkaarten zijn drie kaarten van Houten-Noord, Houten-Zuid en ’t Goy, Schalkwijk en Tull en ’t Waal, waarop kunst, veelal beelden, in de publieke ruimte te vinden zijn. De kaarten staan op de website van Kunst om de Hoek waar ik lid van ben. (www.kodh.nl/kunstkaart-houten )
Ik ben ook lid van Probus, een organisatie van gepensioneerden in Houten waar meer leden van Kunst om de Hoek lid van zijn. Ger Kroes, lid van Probus maar geen lid van Kunst om de Hoek, is een echte kunstliefhebber en had het plan om met de Probus leden langs enkele beelden in Houten te fietsen. Dat was zo’n schot in de roos dat ik daarna voorstelde om alle kunst in de openbare ruimte op de kaart te zetten. Met een werkgroep van Probus en KodH zijn we aan de slag gegaan. KodH heeft het kunstkaarten project omarmd, en zal de kaarten in de toekomst onderhouden. We zochten contact met de gemeente, eerst met de vorige wethouder, nu met de huidige wethouder en de betrokken ambtenaren. We vroegen ons af welke buitenkunst Houten rijk is, en dat bleek heel veel te zijn. We zijn met de werkgroep aan de slag gegaan om de 78 kunstwerken in kaart brengen. We zijn de archieven in gedoken om meer te weten over de kunstwerken en door wie ze gemaakt zijn. Om ze te vinden viel niet mee, want ze staan soms op plaatsen die aan het oog worden onttrokken door struikgewas en bomen. We hebben foto’s opgezocht in de archieven en gekeken hoe het er nu bij staat. We hebben met een aantal fotografen, onder andere van Kunst om de Hoek, de objecten gefotografeerd en van informatie voorzien voor zover die te vinden was. We kwamen toen voor vele verrassingen te staan. Voor enkele beelden zijn er door het speurwerk van Ger Kroes nieuwe gegevens boven water gekomen, en onbekende makers opgespoord.

Hoe is het gesteld met de buitenkunstwerken in Houten?

Een aantal beelden had een schoonmaakbeurt nodig (dat is inmiddels gebeurd) en er zijn in de loop der jaren beelden verdwenen, gestolen of vernield. Een aantal bronzen beelden zijn geroofd om hun brons. Bij de vrouw op de hurken aan de Hoogdijk, gemaakt door Marijn te Kolsté, heeft men geprobeerd de vrouw bij de enkels door te zagen. Dat is niet gelukt omdat ze er niet goed bij konden, maar daardoor is zij wel erg beschadigd en was restauratie nodig. Bij de Danseres op het plantsoen bij Molenaarserf, van Klaas van den Berg, stond naast de danseres ook een danser op een granieten plaat. De plaat ligt er nog, de danser is verdwenen. Ook waren een aantal kunstwerken dusdanig overwoekerd dat ze slecht te herkennen waren.

Tot onze verrassing vonden we een kleine 80 buitenkunstwerken in Houten. Het meeste is door de gemeente aangekocht, maar ook instellingen of bedrijven hebben kunst geplaatst. Het allerlaatste wat we ontdekten was de Zeemeermin die is meegekomen met een fusie van een aantal scholen welke in de Heemlanden zijn opgegaan. Er staan nog enkele beelden in de Heemlanden, maar wij hebben ons alleen gericht op de buitenkunst. De Zeemeermin was eerst overwoekerd door struikgewas, maar staat nu op het schoolplein. Helaas is ze niet van de weg af is te zien. Je moet echt om het gebouw heen lopen om haar op het plein te zien. Andere kunstwerken zie je gemakkelijk over het hoofd, zoals de QR-code met het gezicht van Chriet Titulaer op het Plein. Toen ik het schoonmaakte voor een foto kwam er een voorbijganger vragen wat ik aan het doen was. Hij was verbaasd dat hij die tegel op de grond nooit opgemerkt had. En zo vonden we meer leuke verhalen die aan een kunstwerk vastzitten, maar waarover we te weinig weten. Men zei tegen ons waarom we het Zeehondje op Castellum niet meegenomen hadden. En ja, het is een schattig zeehondje, maar niemand kon zeggen hoe hij er was gekomen, zelfs niet de voorzitter van de winkeliersvereniging. Later bleek dat je zulke beeldjes kunt kopen als speeltoestel voor kinderen. In de eerste versie van de Kunstkaart was het zeehondje wel vermeld maar in de volgende versie dus niet, want het was niet als kunstwerk bedoeld.
Wat veel mensen niet weten is dat we beelden in ons gebied hebben van kunstenaars die ook nationaal en internationaal bekend en beroemd zijn, en waarvan kunstwerken in het Centre Pompidou, het Rijksmuseum en het Kröller Müllermuseum staan.

Waarom weten we daar zo weinig van?

Kunst in de openbare ruimte heeft lang te weinig aandacht gehad. Gelukkig had de gemeente  een tijdelijke ambtenaar aangesteld om een inhaalslag te maken. Het resultaat is een kunst- en cultuurnota die door de gemeenteraad is aangenomen, na een tijd vertraging door de wisseling van wethouders. Deze ambtenaar heeft ons erg geholpen en gestimuleerd, en ons bijgepraat over het herstel van verdwenen beelden. Helaas verloopt het terugplaatsen erg moeizaam. De gemeente kan een goede slag maken met beelden te herstellen en in het onderhoud van kunstwerken te voorzien. Ik hoop op een langdurig onderhoudsplan. Mensen of bedrijven zouden de bevoegdheid kunnen krijgen om een beeld te adopteren en te onderhouden, maar bij een kunstwerk waarover een mevrouw zich uit eigen beweging had ontfermd, ging dit mis. Toen het vernield werd door balorige gasten heeft ze de politie gebeld, maar dit was niet hun prioriteit. Wil dit goed werken dan moet dat dus echt anders en beter.

Wat wil je bereiken met deze kaarten?

Mijn persoonlijke drive was ergernis dat er zo weinig informatie te vinden was. Nu kunnen mensen zien waar ze te vinden zijn en er meer informatie over lezen. Er zijn nog enkele plannen om wat met de kaarten te doen. Ger Kroes, waar ik het eerder over had, wil met deze kaarten wandelingen en fietstochten door Houten laten maken om deze kunstwerken aan de belangstellenden te laten zien en erover te vertellen. Het is ook de bedoeling is om ze om te werken tot handzame kaarten op de telefoon, met coördinaten en GPS codes, zodat volwassenen maar ook kinderen er meer over te weten komen. Je zou er speurtochten voor kinderen van kunnen maken, bijvoorbeeld “Zoek de dieren”, want er zijn veel beelden van dieren. Ook voor de VVV zou het interessant kunnen zijn.
We zijn in overleg met de gemeente hoe we deze kaarten verder in de publiciteit kunnen brengen. Kunst om de Hoek zal er boven op blijven zitten, want dit is te mooi om te laten liggen.

De kunstkaarten zijn te vinden op de website van Kunst om de Hoek, https://www.kodh.nl/kunstkaart-houten/ .. Bij elk kunstwerk is een foto geplaatst, en meer informatie over de geschiedenis en de maker van het kunstwerk.

Gijs, heel erg bedankt voor dit interview!